چنين كسى ديگر چرا عجله نكند و بدون درنگ ايمان نياورد و در اقدام بر ايمان آوردن ترديد كند كه مثلا نكند ايمان بياورم و دچار بخس و رهق شوم . * ( « وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً » ) * مراد از كلمه « مسلمون » اين است كه ما تسليم امر خداييم ، پس « مسلمون » كسانيند كه امر را تسليم خدا كردند ، و در هر چه بخواهد و دستور دهد مطيع او هستند . و مراد از كلمه « قاسطون » مايلين به سوى باطل است ، در مجمع البيان گفته كه « قاسط » به معناى عدول كننده از حق است ، بر خلاف كلمه « مقسط » كه به معناى عدول كننده به سوى حق است « 1 » . و معناى آيه اين است كه : ما گروه جنيان به دو طايفه تقسيم مىشويم : يك طايفه آنهايى كه تسليم امر خدا و مطيع او هستند ، و طايفه ديگر كسانى كه از تسليم شدن براى امر خدا با اينكه حق است عدول كرده و منحرف شده‌اند . و كلمه « تحرى » در جمله * ( « فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً » ) * در مورد هر چيزى استعمال شود به معناى گشتن براى يافتن آن است . و معناى جمله اين است كه : كسانى كه تسليم امر خدا شدند ، آنها در صدد يافتن واقع و پيدا كردن حق بر آمدند . « وأَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً » و اما منحرفين هيزم جهنمند و در دوزخ با سوختن معذب مىشوند ، جانشان مشتعل مىگردد ، عينا نظير منحرفين از انس ، كه قرآن كريم در باره آنها فرموده : « فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ » « 2 » . بسيارى از مفسرين « 3 » جمله * ( « فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولئِكَ ) * . . . جَهَنَّمَ حَطَباً » را تتمه كلام جن دانسته‌اند ، خواسته‌اند بگويند مؤمنين از جن با اين كلام خود قوم خود را مخاطب قرار داده‌اند . ولى بعضى « 4 » گفته‌اند : اين قسمت كلام خداى تعالى است ، و خطاب در آن به رسول خدا ( ص ) است . * ( « وَأَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً لِنَفْتِنَهُمْ فِيه » ) * كلمه « أن » در اول آيه مخففه از « أن » - با تشديد - است و مراد از « طريقه » طريقه اسلام است ، و « استقامت بر طريقه » به معناى ملازمت و ثبات بر اعمال و اخلاقى است كه

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 371 . ( 2 ) بترسيد از آتشى كه هيزمش بدنهاى مردم ( و سنگها ) است . سوره بقره ، آيه 24 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 89 . ( 4 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 89 به نقل از ابن عطيه .